Wat betekent ‘BoZ’ op deze kookpan?

Woensdag 29 maart plaatsten we een foto van deze kookpan op onze Facebook met de vraag: Wat betekent BoZ?

Hier volgt het antwoord:

Bergen op Zoom is vanaf de 13e eeuw een grote aardewerkstad geweest. De in Bergen op Zoom gevonden klei was van een dusdanig goede kwaliteit dat de daarvan gemaakte potten beter bestand waren tegen de hitte van het vuur waarin ze tijdens het koken stonden dan de potten die elders in het land gemaakt werden. Daarom werd al vanaf de 15e eeuw het aardewerk uit Bergen op Zoom naar heel Europa geëxporteerd! Later, toen de bekende wereld groeide, groeide ook het exportgebied van het uit Bergen op Zoom afkomstige aardewerk.

Het succes van het Bergse aardewerk was dus op veel plaatsen bekend. Aardewerk uit Bergen op Zoom heeft vooral vanaf de late 16e eeuw duidelijke uiterlijke kenmerken waarmee het zich onderscheidt van het elders vervaardigde materiaal. o.a in Friesland werd het Bergse model veel nagemaakt. Dit om het later weer te kunnen verkopen als zijnde afkomstig uit Bergen op Zoom. Een eventuele koper dacht dus een stuk afkomstig uit Bergen op Zoom te kopen en de kwaliteit die daarbij hoort. Echter kocht hij een veel slechtere Friese “rip off”. Vergelijk het met de goedkope rommel die tegenwoordig uit Zuidoost Azië komt.

In 1798 besloot het Bergse pottenbakkersgilde dat het genoeg was met het vele slechtere namaak Bergs aardewerk dat in omloop was en voerde een stempel in. Dit stempel moet voortaan op iedere, in Bergen op Zoom, gedraaide pot worden aangebracht. Dit stempel bestond uit de letters BoZ met daaronder de drie kruizen uit het wapen van de stad.

Uiteraard duurde het niet lang voordat dit merk door andere pottenbakkerscentra (met name door de Friezen) werd nagemaakt en ook op hun waar werd gestempeld. Men was zich echter altijd bewust van het feit dat het doelbewust namaken van het Bergse merk teneinde het aardewerk als Bergs te kunnen verkopen strafbaar was. Daarom werd het merk nooit helemaal correct nagemaakt. Men hoopte er zo op dat de koper niet goed keek en zo toch een partij aardewerk kocht van een mindere kwaliteit doordat het merk zeer veel leek op dat van Bergen op Zoom. Zo werden er dus onder andere merken gemaakt met BoS ipv BoZ of met de kruizen ondersteboven (1 boven en twee eronder, in plaats van 2 boven en 1 er midden onder).

Waar precies deze imitaties allemaal gemaakt werden is niet bekend. De grootste productieplaats van imitatiewaar lag in Friesland (meerdere plaatsen) maar ook bijvoorbeeld Oosterhout maakte zich hieraan schuldig.

De meeste van deze soort imitaties zijn vervaardigd in de periode 1800-1850 met een uitloop naar 1875. Hierna gaat men langzaam maar zeker over op de metalen pannen en raakt de productie van gebruiksaardewerk langzaam uit de mode. Om enkel nog een kleine opleving te kennen in de 1e wereldoorlog wanneer metaal schaars wordt ivm de productie van het vele oorlogstuig.

Bron: http://www.muntenbodemvondsten.nl/index.php?topic=42566.0